Hơn ba mươi năm gắn bó với nghề dạy học, cô giáo Tống Thị Nghĩa - giáo viên Ngữ văn Trường THCS Trần Kim Xuyến, xã Kim Hoa, tỉnh Hà Tĩnh - vẫn giữ ở mình sự tận tâm với từng bài giảng, từng học trò và từng nhiệm vụ được giao. Là một đảng viên, Bí thư tổ Khoa học xã hội, Tổ trưởng tổ Khoa học xã hội, cô không chọn những điều lớn lao để nói về việc học tập và làm theo Bác. Với cô, sự gương mẫu bắt đầu từ trách nhiệm trong công việc, tình thương dành cho học sinh và việc không để một học trò nào bị bỏ lại phía sau.

Từ một cậu học trò từng chỉ đạt 3 điểm Văn
     

     Có những thành quả của nghề giáo được ghi bằng giấy khen, bằng những giải thưởng. Nhưng cũng có những thành quả được đo bằng sự thay đổi của một học trò. Câu chuyện của em Trần Anh Tuấn, học sinh lớp 9A năm học 2025-2026, Trường THCS Phan Đình Phùng (nay là trường THCS Trần Kim Xuyến) là một câu chuyện như thế.
     Trước đây, Ngữ văn từng là môn học khiến Tuấn lo lắng. Em ngại viết, thiếu tự tin, kiến thức còn hổng, chữ viết và cách trình bày bài chưa tốt. Có thời điểm, bài kiểm tra Văn của em chỉ đạt 3 điểm. Với một học sinh cuối cấp, khi phía trước là kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT, con số ấy không chỉ phản ánh kiến thức mà còn có thể khiến một học sinh mất dần niềm tin vào chính mình.
    Nhưng cô giáo Tống Thị Nghĩa không nhìn Tuấn chỉ qua một điểm số. Cô bắt đầu từ những điều nhỏ nhất: sửa từng nét chữ, hướng dẫn từng cách trình bày, kiên trì ôn lại những phần kiến thức còn hổng. Một bài chưa hiểu thì giảng lại. Một đoạn văn chưa đạt thì sửa lại. Một lần chưa làm được thì thử thêm một lần nữa. Cứ như thế, cô và trò đồng hành với nhau trong suốt một năm học. Điều em Tuấn nhận được không chỉ là điểm số, không chỉ là sự tiến bộ trong học tập mà còn là niềm tin, ý chí, nghị lực để vượt qua áp lực học tập, thi cử của học sinh cuối cấp.
     Từ một cậu bé từng sợ môn Văn, ngại viết và thiếu tự tin trước những bài kiểm tra, Tuấn dần tiến bộ qua từng kỳ thi thử. Trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10, em đạt 7,75 điểm môn Ngữ văn. Từ 3 điểm đến 7,75 điểm là khoảng cách của 4,75 điểm số. Nhưng phía sau khoảng cách ấy là cả một hành trình dài của sự kiên trì: có sự cố gắng của học trò, có sự đồng hành của gia đình và có một người giáo viên đã lựa chọn kiên nhẫn đi cùng em đến cuối con đường. Ở cách cô đồng hành với học sinh, việc dạy học không dừng ở truyền đạt kiến thức mà còn hướng các em đến sự kiên trì, nỗ lực và ý thức hoàn thiện bản thân mỗi ngày.
Không để học sinh yếu bị bỏ lại, không để học sinh giỏi dừng bước.
    Nếu câu chuyện của Trần Anh Tuấn cho thấy sự kiên trì của cô Tống Thị Nghĩa với những học sinh còn hạn chế, thì những thành tích trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi lại cho thấy năng lực chuyên môn và trách nhiệm của cô đối với những học sinh có năng khiếu.
    Nhiều năm qua, cô được nhà trường tin tưởng giao nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi Ngữ văn lớp 9 và ôn tập cho học sinh dự thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT. Với môn Ngữ văn, bồi dưỡng học sinh giỏi không đơn giản là cung cấp thêm kiến thức. Người giáo viên phải đọc từng bài viết, phát hiện từng điểm mạnh, điểm yếu; giúp học sinh biết cảm nhận, biết lập luận, biết tìm tiếng nói riêng, sự sáng tạo trong bài viết nhưng vẫn bảo đảm những yêu cầu chặt chẽ về kiến thức và kỹ năng.
    Những năm phụ trách bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi cấp tỉnh, cô đều có học sinh tham gia dự thi và đạt giải. Như năm học 2019-2020, đội tuyển môn Ngữ văn lớp 9 do cô Nghĩa bồi dưỡng có em Nguyễn Thị Tâm đạt giải Nhất học sinh giỏi cấp tỉnh. Năm học 2021-2022, dấu ấn ấy tiếp tục được nối dài khi em Lê Thị Quỳnh đạt giải Nhất môn Ngữ văn cấp tỉnh và thi đậu vào lớp 10 Văn trường THPT Chuyên Hà Tĩnh. Gần đây nhất, là năm học 2025-2026, có hai học sinh Cao Thị Hà Vy và Lê Trần Cát Tiên đều đạt giải Ba học sinh giỏi cấp tỉnh môn Ngữ văn.
    Những kết quả qua nhiều năm cho thấy sự bền bỉ chứ không phải thành công nhất thời. Ở người giáo viên ấy có hai sự kiên trì song hành: với học sinh còn yếu, cô kiên trì giúp các em tiến lên; với học sinh có năng khiếu, cô kiên trì giúp các em đi xa hơn. Đối tượng học sinh khác nhau, nhưng điểm chung vẫn là một quan niệm giản dị: mỗi học trò đều cần được trao cơ hội để tiến bộ theo khả năng của mình.
 

Hơn ba mươi năm vẫn giữ nguyên tình yêu với bục giảng
 

     Ba mươi năm là một quãng thời gian đủ dài để nhiều điều thay đổi: những khóa học sinh nối nhau trưởng thành, chương trình giáo dục thay đổi, phương pháp dạy học thay đổi, những trang giáo án viết tay dần song hành với máy tính, màn hình thông minh và các phương tiện dạy học mới. Nhưng trong lớp học của cô Tống Thị Nghĩa, có một điều vẫn được giữ lại: sự nghiêm túc của người thầy đối với mỗi tiết dạy.
     Nhiều năm liền, cô đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi cấp huyện trước đây; nhiều năm đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở. Năm 2022, cô vinh dự được Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh tặng Bằng khen vì đã có thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ năm học 2021-2022. Những ghi nhận ấy cho thấy một quá trình phấn đấu bền bỉ về chuyên môn và trách nhiệm nghề nghiệp. Nhưng nếu chỉ nhìn vào giấy khen thì vẫn chưa thể kể đầy đủ câu chuyện về một người giáo viên, bởi sự tận tụy còn nằm trong việc một bài viết của học sinh được đọc thêm một lần, một học sinh chưa hiểu bài được gọi lại để hướng dẫn, một tiết ôn thi được chuẩn bị kỹ hơn, hay một lời động viên được nói đúng lúc khi học trò bắt đầu hoài nghi khả năng của mình.
Người tổ trưởng gần gũi với đồng nghiệp
     Không chỉ đảm nhiệm công việc giảng dạy, cô Tống Thị Nghĩa còn là Tổ trưởng tổ Khoa học xã hội. Nếu đứng lớp đòi hỏi trách nhiệm với học sinh thì vai trò tổ trưởng lại đặt lên vai cô thêm trách nhiệm với đồng nghiệp và chất lượng chuyên môn chung.
Trong những buổi sinh hoạt tổ, cô cùng đồng nghiệp trao đổi bài dạy, phương pháp, tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong quá trình giảng dạy.
      Theo nhận xét của đồng nghiệp, cô Nghĩa là một giáo viên có năng lực, tâm huyết với nghề, một đảng viên gương mẫu, luôn tích cực trong các hoạt động; đồng thời là người tổ trưởng gần gũi, nhiệt huyết, luôn quan tâm và sẻ chia với đồng nghiệp. Hai chữ “gương mẫu” trong môi trường sư phạm không phải điều trừu tượng. Đó là khi người tổ trưởng nhận phần trách nhiệm trước khi yêu cầu người khác làm; là khi một đồng nghiệp gặp khó khăn thì sẵn sàng sẻ chia; là cùng nhau tìm cách nâng chất lượng của cả tổ chuyên môn thay vì chỉ quan tâm đến thành tích cá nhân.
 

Từ người giáo viên đến trách nhiệm của một đảng viên
 

    Cô Tống Thị Nghĩa còn là một đảng viên và được giao trách nhiệm Bí thư chi bộ tổ Khoa học xã hội trường THCS Trần Kim Xuyến. Với cô, vai trò ấy trước hết gắn với hai chữ nêu gương.
     Nêu gương không chỉ ở những cuộc họp hay trong lời nói. Nêu gương trước hết là cách một người thực hiện công việc hằng ngày: đến với học sinh bằng trách nhiệm, hoàn thành những nhiệm vụ được tập thể giao, sẵn sàng nhận việc khó, giữ sự gần gũi và đoàn kết với đồng nghiệp, để lời nói đi cùng hành động.
     Trong môi trường giáo dục, một đảng viên càng có trách nhiệm nêu gương bởi phía trước họ không chỉ có đồng nghiệp mà còn có những học sinh đang quan sát cách người lớn làm việc và ứng xử mỗi ngày. Việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh vì thế không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều thật lớn lao. Với một giáo viên, đó có thể là sự tận tâm với một học sinh yếu. Với một tổ trưởng, đó là sự sẻ chia với đồng nghiệp. Với một đảng viên, đó là tinh thần trách nhiệm và ý thức đặt công việc chung lên trên sự thuận tiện của bản thân, lên trên lợi ích cá nhân.
    “Nét chữ, nết người” - Một nét chữ tưởng như là việc rất nhỏ, nhưng kiên trì sửa từng nét chữ cho một học sinh lại là chuyện của trách nhiệm. Một kiến thức bị hổng có thể được giảng lại trong ít phút, nhưng sẵn lòng giảng lại nhiều lần cho một học sinh tiếp thu chậm là câu chuyện của lòng kiên nhẫn. Giúp một học sinh đạt thêm vài điểm trong kỳ thi là điều đáng quý, nhưng giúp một học trò từng nghĩ mình học không được bắt đầu tin rằng “mình có thể tiến bộ” còn có giá trị lâu dài hơn một điểm số.
     Ngữ văn vốn là môn học của Chân - Thiện - Mĩ. Qua từng trang văn, người học không chỉ học cách dùng từ, đặt câu hay lập luận. Các em còn học cách cảm nhận niềm vui, nỗi đau, lòng nhân ái, trách nhiệm và những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống. Bởi vậy, một giáo viên Văn khi làm tròn trách nhiệm của mình không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn góp phần gieo vào học sinh cách nhìn về con người và cuộc đời.
 

Học Bác từ những việc bình dị mỗi ngày
 

    Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh chỉ thực sự có sức lan tỏa khi được chuyển hóa thành những việc làm cụ thể.
    Ở cô giáo Tống Thị Nghĩa, không có những điều ồn ào. Có hơn ba mươi năm đứng lớp. Có những tiết học được chuẩn bị nghiêm túc. Có những đội tuyển học sinh giỏi được dìu dắt. Có một học sinh từng chỉ đạt 3 điểm Văn được cô kiên trì đồng hành để rồi đạt 7,75 điểm trong kỳ thi tuyển sinh. Có một Nguyễn Thị Tâm, một Lê Thị Quỳnh giành giải Nhất học sinh giỏi cấp tỉnh. Có Cao Thị Hà Vy và Lê Trần Cát Tiên cùng đạt giải Ba cấp tỉnh. Có những buổi sinh hoạt chuyên môn với đồng nghiệp. Có trách nhiệm của một tổ trưởng. Và có sự gương mẫu của một Bí thư chi bộ, một người đảng viên trong từng công việc thường ngày.
Những thành tích ấy thật đáng trân trọng. Nhưng có lẽ điều đáng trân trọng hơn là sau hơn ba mươi năm, cô vẫn giữ được sự nhẫn nại để sửa cho học trò từng nét chữ, vẫn dành tâm sức cho những bài văn, vẫn vui cùng thành công của học sinh và vẫn nhận lấy những nhiệm vụ tập thể giao phó.
      Một người thầy không thể biết hết những hạt giống mình gieo hôm nay rồi sẽ lớn lên như thế nào. Một lời động viên có thể giúp học sinh vượt qua mặc cảm. Một lần kiên nhẫn có thể giúp một học trò không bỏ cuộc. Một người thầy đặt niềm tin vào học sinh có thể khiến các em bắt đầu tin vào chính mình.
     Sau hơn ba mươi năm đứng trên bục giảng, điều cô Tống Thị Nghĩa để lại vì thế không chỉ là những danh hiệu Giáo viên dạy giỏi, Chiến sĩ thi đua hay những Bằng khen, Giấy khen, giải thưởng học sinh giỏi. Đó còn là những thế hệ học trò được trưởng thành dưới sự dìu dắt của cô, là niềm tin của phụ huynh, là sự quý trọng của đồng nghiệp, là hình ảnh một người giáo viên, một người đảng viên làm công việc của mình bằng trách nhiệm, tình yêu thương và sự tận tụy.
     Học Bác, với cô giáo Tống Thị Nghĩa, có lẽ bắt đầu giản dị như thế: làm tốt hơn công việc của ngày hôm nay, sống trách nhiệm hơn với tập thể, gần gũi hơn với đồng nghiệp và không bao giờ thôi tin rằng mỗi học trò đều có thể tiến bộ nếu được trao đủ yêu thương, niềm tin và cơ hội.